گام بلند مازندران در استانداردسازی کشاورزی

این تفاهم‌نامه با اهدافی روشن و کاربردی امضا شده است: ارتقای کیفیت و ایمنی محصولات کشاورزی و صنایع غذایی، توسعه استانداردسازی در زنجیره تولید، کاهش هزینه‌های نظارت، بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی نظام مهندسی در اجرای استانداردها و تسهیل در صدور پروانه‌های استاندارد و فرآیندهای ارزیابی انطباق.

در واقع، اصل و محور این تفاهم‌نامه آن است که استاندارد از سطح یک الزام اداری فراتر رود و به ابزار ارتقای واقعی تولید تبدیل شود؛ ابزاری که هم به نفع تولیدکننده است، هم به سود مصرف‌کننده، و هم در نهایت به نفع اقتصاد کشاورزی مازندران. 

*تفاهم‌نامه‌ای برای پیوند دانش، نظارت و تولید 

مازندران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی کشور، نیازمند سازوکاری است که کیفیت را از ابتدا تا انتهای زنجیره تولید تضمین کند. تفاهم‌نامه اخیر دقیقاً با همین رویکرد طراحی شده است. بر اساس مفاد و اهداف آن، ظرفیت‌های علمی، تحقیقاتی و فنی سازمان نظام مهندسی در کنار مأموریت‌های تخصصی اداره‌کل استاندارد قرار می‌گیرد تا فرآیند تولید محصولات کشاورزی و غذایی، بر پایه شاخص‌های علمی و فنی، دقیق‌تر و قابل اعتمادتر پیش برود. 

این همکاری می‌تواند به ایجاد یک مدل تازه از نظارت منجر شود؛ مدلی که در آن، استانداردسازی نه در پایان کار، بلکه از مرحله تولید در مزرعه و باغ آغاز می‌شود. چنین رویکردی، هم کیفیت محصول را بالا می‌برد و هم هزینه‌های دوباره‌کاری، نظارت‌های موازی و آسیب‌های ناشی از نبود انطباق را کاهش می‌دهد.

*نهاده دانش؛ سنگ بنای تولید استاندارد

 احمد زیارلاریمی، رئیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، در تشریح اهداف این تفاهم‌نامه، بر ضرورت پیوند «دانش» با فرآیندهای اجرایی در بخش کشاورزی تأکید کرد و گفت: اقدامات مشترک سازمان با اداره‌کل استاندارد مازندران، به‌ویژه در فرآیند استانداردسازی تولید محصولات سالم، با بهره‌گیری از «نهاده دانش» به‌عنوان حلقه اتصال میان تمام نهاده‌ها، حرکتی ارزشمند و راهبردی است. نشان‌دهنده آن است که مازندران قصد دارد از یک تولیدکننده سنتی به قطب «کشاورزی هوشمند و استاندارد در حال تغییر چهره است و حضور ناظران فنی در مزارع و باغ‌ها، به پشتوانه این تفاهم‌نامه، به معنای تزریق استاندارد به رگ‌های تولید خواهد بود.

وی با اشاره به چشم‌انداز این همکاری، افزود: بر اساس بند «خ» ماده ۷۱ برنامه هفتم توسعه، تلاش ما این است که تا پایان سال جاری، دست‌کم ۲ تا ۳ محصول مهم کشاورزی استان را در چارچوب این تفاهم‌نامه، استانداردسازی کنیم. تمرکز ویژه ما در سال ۱۴۰۵، بر صدور گواهی ارتقای سلامت محصولات کشاورزی با استفاده از کد QR برای محصولاتی چون کیوی، پرتقال و برنج خواهد بود.

* دستاوردی که باید ادامه پیدا کند

بر اساس این گزارش؛ در کنار اهداف کلی تفاهم‌نامه، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مسیر، تجربه موفق اجرای کد QR برای محصولات کشاورزی است؛ تجربه‌ای که پیش‌تر روی محصول کیوی انجام شد و نتایج مثبتی به همراه داشت. حالا قرار است این الگو برای برنج، پرتقال و سایر محصولات مهم استان نیز اجرایی شود.

اهمیت این اقدام فقط در نوآوری فناورانه آن نیست؛ بلکه در نقشی است که در اعتمادسازی، رهگیری محصول و تقویت برند صادراتی مازندران ایفا می‌کند. کد QR در عمل، شناسنامه‌ای برای محصول است؛ مصرف‌کننده با اسکن آن می‌تواند از شناسه فنی، فرآیند تولید و ویژگی‌های محصول آگاه شود. این شفافیت، همان حلقه‌ای است که سال‌ها در زنجیره عرضه محصولات کشاورزی مازندران کم‌رنگ بوده است.

*چرا QR برای مازندران مهم است؟

مازندران استانی کشاورزی و صادرات‌محور است و هر ابزار مؤثری که بتواند کیفیت، اصالت و سلامت محصول را اثبات کند، برای این استان یک مزیت راهبردی محسوب می‌شود. تجربه‌های گذشته نشان داده که نبودِ کد شناسایی و استانداردهای قابل ردیابی، در برخی موارد زمینه‌ساز برگشت محصول از بازارهای مقصد بوده است. امروز اما با اجرای کد QR، این امکان فراهم شده که محصول با هویت مشخص و قابل استناد عرضه شود؛ موضوعی که در بازارهای داخلی و خارجی، به‌ویژه برای محصولات باغی و زراعی، اهمیت بسیار زیادی دارد.

از این منظر، می‌توان گفت که تفاهم‌نامه با اداره‌کل استاندارد، بهانه‌ای مهم و مبارک برای بازخوانی و تقویت همین دستاورد است؛ دستاوردی که نشان می‌دهد مازندران می‌تواند از مرحله تولید سنتی، به سمت تولید استاندارد، رهگیری‌پذیر و صادرات‌محور حرکت کند.

*استاندارد؛ حلقه مفقوده برندسازی صادراتی

عباس رحیمی، مدیرکل استاندارد مازندران، نیز به‌درستی بر این نکته تأکید کرده که استاندارد، حلقه مفقوده در مسیر برندسازی صادراتی محصولات استان است. این گزاره، دقیقاً همان نقطه‌ای است که تفاهم‌نامه جدید می‌خواهد آن را هدف بگیرد. وقتی محصولی با استانداردهای مشخص، نظارت فنی، و شناسنامه دیجیتال وارد بازار شود، هم اعتماد خریدار داخلی افزایش می‌یابد و هم شانس آن برای حضور در بازارهای فرامرزی بیشتر می‌شود.

همچنین برنامه‌ریزی برای "تدوین و بومی‌سازی مقررات فنی محصولات کشاورزی"، با استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز تخصصی استان، می‌تواند مازندران را به یکی از الگوهای ملی در استانداردسازی کشاورزی تبدیل کند.

بنابراین می توان گفت: تفاهم‌نامه میان سازمان نظام مهندسی کشاورزی و اداره‌کل استاندارد مازندران، صرفاً یک سند همکاری نیست؛ بلکه یک نقشه راه برای ارتقای کیفیت، ایمنی، انطباق و اعتبار محصولات کشاورزی استان است. در این میان، توسعه تجربه موفق "کد QR " برای محصولات کلیدی همچون کیوی، برنج و پرتقال می‌تواند یکی از مهم‌ترین ثمرات عملی این همکاری باشد؛ ثمره‌ای که نه‌تنها به نفع مصرف‌کننده و تولیدکننده است، بلکه جایگاه مازندران را دربازارهای ملی و جهانی تقویت می‌کند.