کد خبر: 18322تاریخ انتشار : 7:43:52 - شنبه 15 مه 2021

به بهانه ۲۵ اردیبهشت ، روز ملی فردوسی و بزرگداشت زبان فارسی / بی مهری دید ، اما کامش تلخ نشد !

اختصاصی مازنی‌خبر   (ما قدر شاهنامه را نمی‌دانیم، گمان می‌کنیم همه ملت‌ها و همه زبان‌ها چنین اثری دارند. اما به یک معنا فقط زبان فارسی است که چنین شاهکاری دارد.) “محمدرضا شفیعی کدکنی”   بدون تردید زبان فارسی ، بقای خود را مدیون بزرگترین معمار  زبان فارسی ، حکیم ابوالقاسم فردوسی است که تنها شاعر […]

به بهانه ۲۵ اردیبهشت ، روز ملی فردوسی و بزرگداشت زبان فارسی /  بی مهری دید ، اما کامش تلخ نشد !

اختصاصی مازنی‌خبر

 

(ما قدر شاهنامه را نمی‌دانیم، گمان می‌کنیم همه ملت‌ها و همه زبان‌ها چنین اثری دارند. اما به یک معنا فقط زبان فارسی است که چنین شاهکاری دارد.)

“محمدرضا شفیعی کدکنی”

 

بدون تردید زبان فارسی ، بقای خود را مدیون بزرگترین معمار  زبان فارسی ، حکیم ابوالقاسم فردوسی است که تنها شاعر حماسه سرای تاریخ ادبیات ایران نیز به شمار می رود. ‌

بعد از آنکه ابوعبدالله‏ رودکی، پدر شعر فارسی در سال ۳۲۹ هجری قمری بدرود حیات گفت ، روستای پاژ از توابع توس خراسان، شاهد تولد بزرگ مرد دیگری بود که از کودکی به فراگیری اخلاق، تاریخ و فرهنگ ایرانی پرداخت.

ابوالقاسم حسن‏ بن علی طوسی، معروف به فردوسی ، حدود ۹۰ سال زندگی کرد و بیش از ۳۰ سال از عمر گران‏ بهایش را صرف احیا و نگهداری از زبان فارسی کرد.

به گفته مورخان ،۲۵ اردیبهشت ، روزی است که فردوسی سرودن شاهنامه را بعد از ۳۵ سال به پایان رساند و به همین علت در کشور ما این روز به نام روز بزرگداشت فردوسی و زبان فارسی نام گرفت. 

   شاهنامه ، اثری حماسی و منظوم مشتمل بر ۶۰ هزار بیت است که  در آن داستان‌هایی از حمله اعراب به ایران در روزگار چهار سلسله پادشاهی از جمله پیشدادیان، کیانیان، اشکانیان و ساسانیان نوشته شده است.

صاحب نظران و فردوسی ‌‌شناسان معتقدند با توجه به اشاراتی كه در متن شاهنامه فردوسی آمده است ، وی در سال ۳۲۹ هجری قمری متولد و در سال ۴۱۱ هجری قمری ، دار فانی را وداع گفته است. آنها می گویند هیچ اطلاع دقیقی از تاریخ آغاز سرایش و پایان نگارش شاهنامه در دست نیست. برخی از این پژوهشگران با استناد به چند بیت در شاهنامه ، زمان آغاز سرایش آن را سال ۳۶۵ و پایان آن را ۴۰۰ هجری قمری می ‌دانند. یعنی همان  مدت ۳۵ سالی كه خود حكیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه آورده است.

از سوی دیگر ، كارشناسان تاریخ ادبیات ایران و فردوسی ‌شناسان ، پایان كار ویرایش نخست شاهنامه را سال ۳۸۴ و ویرایش نهایی آن را نیز در سال ۴۰۰ هجری قمری می دانند.

بنا به گفته همین محققان ، فردوسی ۲۵ اردیبهشت ماه را به عنوان روز پایان سرایش داستان یزد گرد یا كل شاهنامه قید نموده است که به صراحت در متن شاهنامه اشاره شده.

فردوسی روز و ماه پایان كار سرایش شاهنامه را روز ارد (۲۵ هر ماه) از ماه سپندارمذ (اسفند) اعلام كرده است.
چو سال اندر آمد به هفتاد و یك/ همی زیر شعر اندر آمد فلك/ سی و پنج سال از سرای سپنج‌/ بسی رنج بردم به امید گنج‌/ سر آمد كنون قصه یزدگرد/ به ماه سپندارمذ روز ارد/ ز هجرت شده پنج، هشتاد بار/ كه گفتم من این نامه شهریار…..

 

از همه اینها که بگذریم ، ماه اردیبهشت در کشور ما مملو از مناسبت‌ها و آیینهای مختلف ادبی و فرهنگی است.  

روز معلم، روز کارگر ، بزرگداشت روز سعدی ، خیام ، شیخ بهایی ، شیخ صدوق و ….

اما در روز بیست‌ وپنجم اردیبهشت ، یکی از بزرگترین مناسبتهای علمی ، فرهنگی و ادبی کشور رقم می خورد که پیشنهاد ثبت آن در تقویم ایران و به نام روز ملی فردوسی ، توسط دكتر محمد جعفر یاحقی ، استاد ادبیات و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ، به شورای فرهنگ عمومی کشور داده شده است.

اگرچه بیش از دو دهه از نامگذاری روز بزرگداشت فردوسی می گذرد ، اما بنا به گفته اساتید ادبیات و فردوسی شناسان ، هیچ سند و مدرك قابل استنادی مبنی بر تعیین تاریخ دقیق ولادت یا فوت حكیم ابوالقاسم فردوسی وجود ندارد.

به همین دلیل روز پایان سرایش شاهنامه را برای بزرگداشت این شاعر حماسی سرا انتخاب نموده اند.
آنچه مسلم است ، زبان آیینه فرهنگ و تمدن هر قوم و ملتی است.

در تاریخ کشور ما نیز هویت و همبستگی ملی مردم ، از راه زبان فارسی حفظ شده و این زبان همچون چتری پهناور، تمامی اقوام و نژادهای ایرانی را از دوران امپراتوری هخامنشی و اشکانی و ساسانی تا به امروز زیر سیطره خود گرفته است.

زبان فارسی چه در تاریخ پادشاهی کورش و داریوش که اعلامیه ها ، منشورها و فرمانهای پادشاهی بر پیشانی صخره‌ها و ستونها نوشته می شد و چه در زمان خلق شاهنامه توسط فردوسی بزرگ و یا هنگامی که مولانا، اصالت دینی و عرفانی عالم واقع را به مردم می آموخت و سعدی و حافظ شیرازی ماندگارترین غزلیات خود را می سرودند، همیشه و همواره حضور داشته و چون حلقه‌ای محکم و نامرئی ، هویت ملی ایرانیان و اقوامشان را به یکدیگر پیوند داده‌ است.

بنا به گفته محققان و زبان شناسان تعداد زبانهای دنیا به بیش از ۶ هزار زبان می رسد که برخی از آنها  بسیار به یکدیگر شبیه اند.

زبان شناسان معتقدند ، همه زبانها در ۲۰ گروه عمده جای می گیرند و یکی از مهمترین گروههای زبانی هندو ایرانی است که تمامی زبانهای شبه قاره هند ، ایران و اروپا را دربرمی گیرد.

به همین خاطر است که زبان فارسی را تمام مردم ایران، افغانستان و اکثریت تاجیکستان و ازبکسان می فهمند. اقلیتی نیز در هند، پاکستان ، قرقیزستان ، منطقه اوراسیا و  کشورهای عربی خلیج فارس زندگی می کنند که این زبان را می فهمند.

در همین راستا و در گذشته های دور ، زبان‌ اوستایی‌ به‌ موازات‌ زبان سانسکریت‌ جریان‌ داشته است. این دو زبان ، مادر زبانهای هندو اروپایی محسوب می شوند که از به هم آمیخته شدن فارسی دری با فارسی اوستایی و واژگان عربی ، فارسی نوین شکل گرفته است.

 با اینهمه هیچ زبانی در دنیا نیست که از دیگر زبان ها واژگانی وام نگرفته باشد، همه ی زبان ها از یکدیگر تاثیر پذیرفته اند.

به عبارتی ، زبانی که از زبان های دیگر وام نگرفته باشد، زبانی مرده است. هر اندازه زبان ها تاثیر بیش تری از یکدیگر گرفته باشند ، زنده تر هستند و این موضوع ، نقصی برای آنها به شمار نمی رود.

در این میان زبان عربی و فارسی از بیشترین تداخل واژگانی برخوردارند و واژه های زیادی را از هم وام گرفته اند که غالبا شامل اصطلاحات حقوقی ، مذهبی و فقهی است.  

البته باید توجه داشت که هر گونه بیگانه زدایی از زبان فارسی، نه از روی حب و بغض که برای آسان کردن و زنده نگه داشتن زبان فارسی است و این موضوع آنگونه که باید در اولویت مولفان کتب درسی و آموزشی امروز قرار نمی گیرد.

راه دشواری که حکیم ابوالقاسم فردوسی در پیش گرفت و با صرف سرمایه عمر آن را پیمود ، با خلق ادبیات نوین در قرنهای بعدی به حال خود رها شد و امروز پیشرفت تکنولوژی و شیوع فضای مجازی ، سردرگمی های بدتری را برای زبان فارسی به ارمغان آورد. حالا دیگر گرته برداری های متداول از سایر زبانهای بین المللی به خصوص زبان انگلیسی به امری شایسته و در خور توجه تبدیل شده که جای دستور صحیح زبان فارسی را گرفته است.

گرایش نسل امروز به فرهنگ متجدد غربی ها و دخل و تصرف زبان ترجمه به نفع ادبیات انگلیسی ، کار را برای نویسندگانی که سعی در حفظ و احیاء زبان فارسی دارند ، مشکل تر کرده است و سلیقه عامه پسند مردم را ارضا نمی کند.

زبان فارسی ، زبانی است که بزرگان بسیاری به ادبیات جهان معرفی کرده است و ما امروز برای گفتن احوالاتمان زبانی شرین تر از آن نمی شناسیم. زبان فارسی از لحظه ای که آغوش مادر را خواسته ایم تا لحظه ای که در آغوش خاک آرام بگیریم ، در کنارمان خواهد بود و مراقب است تا گفتمان جهان بیرون ما خالی از جهان درونمان نماند…..

تالیف و گردآوری:

مهتاب مظفری سوادکوهی

اردیبهشت ۱۴۰۰