سهم بانوان از کرسی‌های مجلس!

سهم بانوان از کرسی‌های مجلس!  رویایی که تعبیر نمی‌شود ....

صحبت از حضور و مشارکت سیاسی زنان که می‌شود، معیارها و ارزش‌هایی از دل سنت و مدرنیته بیرون می‌زند که نه جایی نوشته شده و نه سود و زیانش برای کسی به اثبات رسیده.
 معیارهایی که همه‌گیر شده‌ اما نتوانسته‌ از قابلیت اجرایی این خواسته مشروع و قانونی زنان کم کند و برعکس در سال‌های اخیر انتظار جامعه را از بانوان بسیار بالاتر برده تا آنجا که انتصاب پست‌های مهم مدیریتی و اجرایی برای آنها، دیگر آرزویی غیرقابل دسترس نیست.علی‌رغم افزایش تمایل برای حضور گسترده زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، یک حساب سرانگشتی نشان می‌دهد که زنان همچنان در عرصه‌های یاد شده مشارکت ناچیزی داشته‌اند. اگر گریزی به انتخابات مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا بزنیم، می‌بینیم که حضور زنان در عرصه‌های مختلف انتخاباتی با نوسانات زیادی همراه بوده اما هرگز رقم بالا و چشمگیری نداشته است.
سوابق انتخاباتی نشان می‌دهد در دوره‌های اول، دوم و سوم مجلس شورای اسلامی، تنها چهار زن به مجلس راه پیدا کردند که البته عملکرد قابل قبولی نیز از خود نشان دادند. این مسئله باعث شد که در دوره چهارم مجلس حضور زنان به 9 نفر افزایش پیدا کند. 
در دوره پنجم نیز این تعداد به 14 نماینده زن رسید که جهش خوبی در این زمینه به شمار می‌رفت. دو دوره بعد نیز مجلس میزبان 13 نماینده زن بود که این تعداد در مجلس هشتم و نهم به ترتیب به 8 و 9 نماینده رسید.
در مجلس دهم و یازدهم نیز به ترتیب 17 و 16 زن در مجلس صاحب کرسی شدند که علی‌رغم داشتن روند افزایشی، قابل قیاس با حضور مردان در این نهاد قانون‌گذاری نیست. 
در انتخابات ریاست جمهوری نیز اوضاع به مراتب بدتر است. 
در انتخابات ریاست جمهوری سال 1400، 93 درصد شرکت کنندگان مرد و تنها 7 درصد بانوان بودند که همان‌ها هم نتوانستند از فیلتر شورای نگهبان عبور کنند.  
عده‌ای معتقدند برای بیشتر کردن کرسی‌های زنان در مجلس و سایر عرصه‌های انتخاباتی، نمی‌توان کار قانونی انجام داد و این قضیه باید روند طبیعی خودش را طی کند.
با یک نگاه کلی به آمار می‌توان دریافت که بانوان ایرانی، تمایل چندانی به حضور در عرصه‌های انتخاباتی از خود نشان نمی‌دهند. هر زمان که تعداد کاندیداهای زن بیشتر شده، نمایندگان خانم بیشتری به مجلس راه یافته‌اند. 
سد محکم شورای نگهبان
زهرا صادقی یکی از همین بانوان است که در در دو دوره، کاندیدای مجلس شورای اسلامی شد اما با سد محکم شورای نگهبان روبرو گشت. او که عضو هیئت اجرایی خانه کارگر و مسئول اتحادیه زنان کارگر نیز هست، از تلاش‌های بی‌نتیجه‌اش برای ورود به مجلس و احقاق حقوق زنان می‌گوید و معتقد است: آقایان کاندیدا از هر فرصتی برای خارج کردن بانوان از دور رقابت‌ها استفاده می‌کنند. صادقی، نگران بیمه و حقوق نداشته بانوان خانه‌دار است و جای خالی قانون‌گذاری را در این رابطه گوشزد می‌کند. او برای رسیدن به جایگاه فعلی‌اش بسیار جنگیده و از نزدیک با جامعه زنان کارگر در ارتباط است اما برای برداشتن قدم‌های بلند در عرصه قانون‌گذاری راه به جایی نبرده. صادقی تاکید می‌کند: سهم زنان ایرانی فقط خانه‌داری و بچه‌داری نیست. آنها نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند که لایق بالاترین پست‌های اجرایی و نظارتی هستند.  
فرهنگ مرد سالارانه
یک جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه در واکاوی این مسئله به ما می‌گوید: 
مهمترین فاکتور برای مشارکت حداکثری مردم در هر انتخاباتی افزايش میزان رضایتمندی و اعتماد عمومی است. 
مردم باید مطمئن شوند که مسئولان‌ دلسوز آنان‌ هستند و به اقتصاد، معیشت، اشتغال، درآمد، رفاه و امنیت آنها توجه می‌کنند. 
اما باید دید چرا با وجود بالا بودن مشارکت‌های مردمی و برخورداری جامعه از ظرفیت‌های سياسی مناسب، نقش زنان به عنوان گروهی که نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد، چندان پررنگ و قابل عرض نیست؟ 
این مسئله آنقدر نمود و ظهور دارد که متاسفانه در طول یازده دوره‌ انتخابات مجلس شورای اسلامی حتی یک زن از استان‌های مختلف به عنوان نماينده وارد مجلس شورای اسلامی نشده و در بهترین آمار دیده شده، کمتر از 6 درصد از کرسی‌های مجلس به زنان رسیده است. در حالیکه در اروپا و کشورهای اسکاندیناوی این رقم به 20 تا 40 درصد می‌رسد. به عبارت دیگر در طول سال‌های پس از انقلاب، زنان در انتخابات مشارکت داشته‌اند اما در انتخاب شدن نقشی ندارند!
علی ظهیری که دکترای جامعه شناسی با گرایش اقتصاد و توسعه  دارد، معتقد است: بانوان کشور ما اگرچه در بسیاری از عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی حضوری پررنگ دارند اما در زمینه فعالیت‌های حزبی و سیاسی هنوز به جایگاه اصلی خود دست نیافته‌اند. شاید یکی از دلایل مهم این موضوع، غالب بودن فرهنگ مردسالارانه به ویژه در جوامع روستایی است که فعالیت‌های کشاورزی، فرصت کمتری را برای مشارکت زنان باقی می‌گذارد.
غالب بودن دیدگاه‌های سنتی و فراهم نبودن فضاهای فرهنگی و فکری در جامعه، ورود زنان به احزاب و تشکل‌های سیاسی را با مشکل مواجه می‌کند. 
ناامن بودن فضای رقابتی 
او ادامه می‌دهد: دلیل دیگر کناره‌گیری بانوان از فعالیت‌های سیاسی، بالا بودن هزینه‌های رایج در این فعالیت‌ها و ناامن بودن فضای رقابت برای حضور در عرصه‌های مختلف انتخاباتی است. 
از طرفی موانع متعدد ساختاری موجب می‌شود مسولیت‌های مهم و کلیدی، چون رهبری، ریاست جمهوری، ریاست قوه قضاییه و مجلس شورای اسلامی و ... به زنان نرسد.
همچنین برداشت‌های فقهی متفاوتی در تدوین و حتی تفسیر قانون اساسی وجود دارد که این امر احقاق حقوق سیاسی زنان در کشور را با چالش مواجه می،کند.
تنها راه مقابله با این چالش‌ها استفاده از اجتهاد مبتنی بر عصر زمان و مکان است تا از هرگونه افراط و تفریط اعم از سنت‌گرایی و تجدد‌گرایی پرهیز شود. 
ظهیری یادآور می‌شود: مانع بعدی و شاید مهمترین مانع برای مشارکت زنان در عرصه های سیاسی، ساختار غلط فرهنگی و باورهای کهنه و قدیمی است. برخی ایفای حقوق زنان را محصولی وارداتی می‌دانند و بر این باورند که زنان به دلیل داشتن شخصیتی حساس و منفعل باید از سیاست یا قضاوت دوری کنند. 
در صورتی که زنان در صدر اسلام مناصب سياسی مهمی داشته‌اند. مانع بعدی ساختار قانونی است. برخی کارشناسان معتقدند قوانين داخلی با حقوق سياسی زنان در ایران منافات دارد و بارها این کاستی‌ها را در بطن قانون اساسی یادآور شده‌اند. 
این جامعه شناس تصریح می‌کند:
در ساختار اجتماعی نیز بی سوادی، دسترسی محدود به آموزش، فقدان فرصت‌های برابر با مردان، نگرش تبعیض‌آمیز فرهنگی، اجتماعی، مسئولیت در خانواده، فرزندآوری، تربیت و جامعه‌پذیر کردن فرزند و مزاحمت و خشونت موجود، مانع از مشارکت حداکثری زنان در عرصه‌های مختلف سیاسی می‌گردد. 
به این موارد باید بی‌عدالتی بین زن و مرد در دریافت حقوق، نگاه جنسیتی و تبعیض‌آمیز به زنان در خانواده‌های سنتی را هم اضافه کرد که به موجب آن، زنها از بسیاری از حقوق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خود محروم می‌شوند و نقش آنها به خانه‌داری محدود می‌گردد. 
سهمیه مبتنی بر جمعیت زنان
علی ظهیری اظهار می‌کند: از نظر بسیاری از جامعه‌شناسان، زنان مثل مردان کاملا عقلانی هستند و تجربه نشان داده که در فرصت‌های برابر و در صورت استفاده از امکانات و شرایط مناسب حتی از آنها نیز پیشی می‌گیرند. کلیدی‌ترین عنصر برای توسعه یک جامعه‌ برخورداری مردان و زنان آن جامعه از فرهنگ، آگاهی و مهارت‌آموزی است. آموزش از طریق رسانه‌های گروهی، مطبوعات، تلویزیون، فضای مجازی و سازمان‌ها و نهادهای مختلف فرهنگی و آموزشی یکی از بهترین راهکارهای تشویق بانوان برای حضور در میادین سیاسی است. همچنین می‌توان با اختصاص سهمیه‌های ویژه مبتنی بر جمعیت زنان در انتخابات مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا، میزان مشارکت زنان را همانند کشورهای پیشرفته و دمکراتیک در جهان افزایش داد.
او تاکید می‌کند: 
توجه به شخصیت و مقام و منزلت زنان، حمایت جامعه و دولتمردان به خلاقیت و توانمندسازی آنها کمک کرده و زمینه استحکام بخشی به هویت جامعه زنان را فراهم می‌آورد. 
آنچه که مسلم است در کشور ما بانوان همواره به عنوان سرمایه‌های اجتماعی تأثیرگذار در طول تاریخ مطرح بوده‌اند و با فراهم آوردن فرصت‌های برابر برای حضور آنها در عرصه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی می‌توان مسوولیت بخش عمده‌ای از مسائل کشور را با خیال راحت بر دوش بانوان نهاد. 
بانوان کم‌کاری نکنند
یک بانوی فعال اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اما نظر دیگری دارد. او که سابقه حضور در دو دوره شوراهای اسلامی شهر و شورای عالی استان‌ها را در کارنامه خود دارد، مهمترین عامل حضور نیافتن بانوان در عرصه‌های انتخاباتی را کم‌کاری خود آنها می‌داند! 
نرگس کمالی فعالیت‌های شورایی خود را از سال 1386 آغاز کرده و به ما می گوید: من به عنوان یک زن موفق شدم علی‌رغم سنت‌گرایی مردم زادگاه خودم در دو دوره شورای اسلامی و با اختلاف زیاد بیشترین آرای مردمی را کسب کنم. 
پدرم خیر بود و بیشترین رای را نیز به پشتوانه ایشان کسب کردم. خوشبختانه با  تجارب و عملکرد خوبی که در این دو دوره داشتم توانستم به عنوان نماینده شورای عالی استان‌ها به مدت 10 سال در کمیسیون فرهنگی و اجتماعی مجلس حضور پیدا کنم. 
او ادامه می‌دهد: من فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی خود را از سنین نوجوانی آغاز کردم و بعدها با خدمت در آموزش و پرورش و سازمان‌های مردم‌نهاد حضور پررنگ‌تری در جامعه پیدا کردم. 
همزمان با فعالیت‌های شورایی، 13 سال در شورای اجرایی هلال احمر فعالیت داشتم که 4 سال از آن را بازرس بودم. امروز هم نزدیک به 7 سال است که  به عنوان نایب رییس شورای راهبردی جمعیت فرزندان شاهد و ایثارگر یکی از استان‌های شمالی مشغول فعالیت و پیگیر مطالبات خانواده‌های معظم شاهد و ایثارگر هستم. 
کمالی تصریح می‌کند: طبق قانون شوراها، شهرهایی که بالای دو میلیون نفر جمعیت دارند، سه نماینده و شهرهای زیر دو میلیون نفر، دو نماینده می‌توانند به شورای عالی استان‌ها معرفی کنند و فقط شهر تهران است که اجازه دارد چهار نماینده داشته باشد.
از 31 استانی که در کشور وجود دارد، 75 نفر به شورای عالی استان‌ها معرفی می‌گردند که خوشبختانه علی رغم همه نگاه‌های مخالفی که وجود دارد، بنده موفق شدم رای اعتماد شورای شهرستانها را به دست بیاورم و به شورای عالی استان‌ها نیز راه پیدا کنم. او می‌افزاید: به محض ورود انتخابات هیئت رییسه برگزار و کمیسیون‌ها تشکیل شدند و من به عنوان رییس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای عالی استان‌ها از میان 23 نفر نماینده از سراسر کشور رای آوردم و به عنوان تنها زن رییس کمیسیون در آن مقطع مشغول به کار شدم. 
ترس از قضاوت
 این فعال فرهنگی و اجتماعی، مهمترین دلیل کناره‌گیری بانوان از حضور در عرصه‌های مختلف سیاسی را نداشتن اعتماد به نفس و ترس از قضاوت می‌داند و می گوید: حمایت نکردن مدیران و مسوولین استانی و ملی به جهت باور نداشتن به توانمندی و ظرفیت‌ بانوان در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و همطراز بودن آنها با آقایان شاید یکی از بزرگترین خلاءهای موجود در جامعه مدیریتی کشور باشد که موجب کاهش جسارت و اعتماد به نفس خانم‌ها می‌گردد. 
نرگس کمالی تاکید می‌کند: هر زنی که وارد عرصه انتخابات می‌شود به خاطر محدودیت‌های ناشی از ساختار سیاسی موجود و تربیت دینی که به زن می‌آموزد باید در خانه بماند و به خانه‌داری، همسرداری و تربیت فرزندان بپردازد، انگیزه‌اش را از دست می‌دهد. زنانی هم که ورود پیدا می‌کنند، تجربه بهتری ندارند و بسیاری از آنها به خاطر رقابت ناسالم، یا تخریب می‌شوند و یا تحت فشار قرار می‌گیرند. به همین دلیل‌، ترجیح می‌دهند که در دوره‌های بعد شرکت نکنند. 
او ادامه می‌دهد: عامل بعدی، فرهنگ غلط حاکم در جامعه و خانواده‌ است که این مسئله در استان‌های محروم و کمت توسعه یافته بیشتر دیده می‌شود. در چنین جوامعی، همسران به بانوان خود اجازه حضور در عرصه‌های مختلف اجتماعی را نمی‌دهند و ترجیح‌ می‌دهند زنان به وظایف خود در خانه برسند و از محیط امن خانه بیرون نروند. به این موارد باید نگاه‌های سیاسی و حزبی و جناحی بودن بسیاری از اقشار جامعه را هم اضافه کرد که با نگاه‌های تنگ‌نظرانه خود مانع راه یافتن بانوان به عرصه‌های مختلف سیاسی می‌شوند. 
سختگیری مراجع نظارتی  
کمالی یادآور می‌شود: سختگیری‌ مراجع نظارتی در مورد خانم‌ها همیشه با حساسیت‌های بیشتری توام بوده. آنها از کوچکترین دلیل برای رد صلاحیت بانوان استفاده می‌کنند. بانوانی هم که تایید می‌شوند یا توسط رقبا تخریب شده و یا شانس زیادی برای اخذ آرا ندارند. با اینهمه، جایگاه زنان از زمان انقلاب و زمان جنگ کاملا مشخص است. آنها به عنوان نیمی از جمعیت تشکیل‌دهنده کشور، مهمترین نقش را در تصمیمات خانواده و جامعه ایفا می‌نمایند. 
از زنان استفاده ابزاری نشود
او می‌افزاید: از زنان نباید در زمان انتخابات استفاده ابزاری شود. از منظر اسلام، زن ابزار نیست و محدودیت‌هایی که بزرگان دینی ما برای‌مان وضع کرده‌اند از طریق مراجع تقلید قابل پیگیری و تفسیر است. مهمترین اصل برای حضور در هر عرصه‌ای، حفظ و رعایت شئونات اسلامی است. وجود شیرزنانی چون حضرت فاطمه زهرا و حضرت زینب (س) در صدر اسلام خود موید این واقعیت است. قوانین شرع هیچ محدودیتی برای فعالیت بانوان و زنان تاثیرگذار ایجاد نمی‌کند. بلکه همه آنها در خدمت صیانت از خانواده و حضور زن در عرصه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی هستند.
 
مهتاب مظفری سوادکوهی