در حوزه «طبابت اجتماعی» با ضعف مواجهیم

دکتر مسعود پزشکیان  در آیین پایانی‌ شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی، در ابتدای سخنان خود با اشاره به آیات تلاوت‌ شده از قرآن کریم، بر پیوند ناگسستنی‌ ایمان و عمل صالح تأکید کرد و گفت:‌ ایمان بدون عمل صالح بی‌معناست و در مفاهیم اعتقادی، دانایی، مهارت بر دانایی، حکمت، باور و توان اجرای آن در جامعه باید در کنار یکدیگر قرار گیرد تا آنچه می‌دانیم برای حل مشکلات و دستیابی به اهداف، عملیاتی شود.

رئیس‌جمهور با بیان اینکه یکی از معضلات اساسی، ناتوانی در اتصال این حلقه‌ها به یکدیگر است، افزود: گاه حتی اگر این پیوند برقرار شود، در روند اجرا از مسیر صحیح فاصله می‌گیریم و آن‌گونه که باید عمل نمی‌کنیم.

دکتر پزشکیان تصریح کرد: مسئولیت امروز در حوزه سلامت اجتماعی و فرهنگی به‌ مراتب سنگین‌تر از مسئولیت‌های صرفاً سیاسی است؛ چرا که ذهنیت جامعه ما زخم برداشته است.

دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه درمان این زخم نیازمند تعریف راه‌حل از سوی اساتید، دانشجویان و بزرگان دینی و فکری کشور است، خاطرنشان کرد: ما در حوزه «طبابت اجتماعی» با ضعف مواجهیم و نمی‌دانیم با یک پدیده آسیب‌شناسانه و یک بیماری اجتماعی چگونه باید برخورد کنیم. وقوع برخی اتفاقات در جامعه مانند آنچه اخیرا رخ داد برای بنده به عنوان یک مسئول قابل قبول نیست و این نشان می‌دهد که نه در یک نقطه، بلکه در چندین بخش دچار کاستی هستیم.

رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت نقد درونی مدیران، اظهار داشت: به جای آنکه صرفاً با کسانی که دچار خطا شده‌اند برخورد کنیم، باید به خودمان که طراحی، مدیریت و نظارت کرده‌ایم، نگاه انتقادی داشته باشیم و پیش از نقد دیگران، خود را اصلاح کنیم.

دکتر پزشکیان همچنین با طرح این پرسش که چرا با وجود عمق و سابقه باورهای دینی، برونداد عملکردها با انتظارات همخوانی ندارد، بر ضرورت شفاف‌سازی و گفت‌وگوی صریح درباره واقعیت‌های اجتماعی تأکید کرد.

دکتر پزشکیان با اشاره به حوادث اخیر، خواستار بررسی دقیق و کارشناسی ابعاد موضوع شد و تصریح کرد: اگر قصوری وجود دارد باید شناسایی و اصلاح شود و اگر ذهنیتی نادرست شکل گرفته، باید برای اصلاح آن اقدام کرد. ما برای حل مشکلات مردم آمده‌ایم، نه برای ایجاد مشکل.

رئیس‌جمهور با استناد به آیات قرآن کریم، کفر را در نشنیدن، ندیدن و تعقل نکردن دانست و گفت: باید بشنویم، ببینیم و بیندیشیم و اگر کوتاهی از ماست، خود را اصلاح کنیم.

دکتر پزشکیان با اشاره به آشوب‌ها و اغتشاشات اخیر، این رخدادها را تلخ و غیرقابل تصور توصیف کرد و افزود: باید بررسی کنیم چرا برخی جوانان ما فریب خورند و اقداماتی انجام دادند که حتی تصور آن نیز دشوار است؛ مسئولیت ما سنگین است و باید برای ترمیم این روند تلاش کنیم.

رئیس جمهور در ادامه سخنان خود با اشاره به حوادث دی‌ماه و پیامدهای آن، این رخدادها را «حادثه‌ای بد و غیرقابل تصور» توصیف کرد و گفت: باید از خود بپرسیم چرا در کشور شاهد چنین اقداماتی هستیم؟

دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت بررسی دقیق و همه‌جانبه این وقایع افزود: ابعاد مختلف این حادثه ناگوار که منجر به جان‌باختن شماری از مردم و نیروهای امنیتی شد، باید به‌صورت علمی و منطقی علت‌یابی شود تا بتوان نسخه‌ای درست و کارآمد برای مواجهه با آن تدوین کرد. با انکار، ندیدن، حذف و پاک‌کردن صورت مسئله نمی‌توان به این حادثه رسیدگی کرد.

رئیس جمهور با یادآوری نقش اندیشمندان، فرهیختگان و دانشگاهیان در تحلیل مسائل اجتماعی اظهار داشت: اهل علم باید مانند یک پزشک، ابتدا منشأ و محل بروز مشکل را شناسایی کنند تا بتوانند نسخه درمانی صحیح ارائه دهند. این رویکرد مستلزم جمع‌آوری داده‌ها، گفت‌وگو و مشورت جمعی و در نهایت تدوین و نهایی‌سازی یک دستورالعمل اجرایی برای پیشگیری و رسیدگی به حوادث مشابه است.

دکتر پزشکیان تأکید کرد: برای تحقق این هدف باید دست در دست یکدیگر بگذاریم و دانشگاه می‌تواند محلی برای تدوین نسخه‌ای علمی و کارآمد در مواجهه با چنین رویدادهایی باشد.

رئیس جمهور گفت‌وگو و ارتباط مؤثر را شرط لازم برای بررسی علمی و منطقی حوادث دی‌ماه دانست و تصریح کرد: همان‌گونه که مقام معظم رهبری تأکید کرده‌اند، جوانان و دانشگاهیان باید جلسات آزاداندیشی برگزار کنند و فضای گفت‌وگو به شکل تبیینی فراهم شود.در این مسیر، حفظ حرمت‌ها و شنیدن سخن یکدیگر ضروری است.

دکتر پزشکیان با استناد به آیات قرآن کریم خاطرنشان کرد: ظالم کسی است که نسبت به موضوعی آگاهی ندارد اما آن را تکذیب می‌کند. بحث علمی و منطقی همواره بر بنیانی مستحکم استوار است و انسان متقی کسی است که حقیقت را می‌پذیرد و در برابر آن سر تعظیم فرود می‌آورد. «کلمه خبیثه» جایگاهی متزلزل دارد، اما «کلمه طیبه» ریشه‌دار و ماندگار است و سخن درست همان کلمه طیبه است.

رئیس جمهور راهکار ایجاد نگاه طبیب‌گونه به چالش‌های اجتماعی را در سه محور «ارائه راهکار»، «اجرای صحیح» و «عملکرد درست» برشمرد و گفت: در حوزه معضلات اجتماعی، دانشگاهیان باید همان‌گونه که در موضوع ناترازی آب، برق و انرژی در کنار دولت هستند و راهکار ارائه می‌دهند، در این عرصه نیز یاری‌رسان باشند. دانشگاه محیطی پویا و برخوردار از خلاقیت جوانان است.

دکتر پزشکیان با اشاره به منطق حضرت ابراهیم(ع) در قرآن، این پیامبر الهی را «قالب‌شکن و بت‌شکن» خواند و تصریح کرد: ایشان جز راستی و درستی را نمی‌پذیرفت و همواره در مسیر حقیقت و رو به خدا حرکت می‌کرد. ما نیز باید در برابر هر منطقی که چارچوب درستی ندارد بایستیم و مسائل را کورکورانه نپذیریم.

رئیس جمهور با تأکید بر اینکه باور ما این است که باید حقیقت را ببینیم، در برابر آن سر خم کنیم، اشکالات خود را بپذیریم و برای اصلاح آن‌ها اقدام کنیم، اظهار داشت: هدایت جامعه به سمت وحدت و انسجام و نهادینه‌سازی فرهنگ ایرانی ـ اسلامی تنها با همدلی، همکاری و همفکری محقق می‌شود و این امر صرفاً با سخنرانی و بیان شعار امکان‌پذیر نیست.

در بخش دیگری از این مراسم، به حضور رئیس جمهور از برگزیدگان این دوره در 16 گروه مختلف علوم انسانی و اسلامی تجلیل به عمل آمد.

در بخش دیگر این مرتسم، دکتر حسین سیمایی‌صراف وزیر علوم و تحقیقات با اشاره به رخدادهایی چون تجاوز ظالمانه رژیم صهیونیستی بیان کرد: این حوادث همبستگی‌آفرین بوده‌اند، زیرا حس تعلق جمعی را تقویت کرده‌اند. اکنون با تصمیم‌های مؤثر و سیاست‌های فراگیر که همه ایرانیان با هر نژاد، زبان، فکر، سلیقه و عقیده را دربر گیرد، می‌توان آن همبستگی را تداوم بخشید.

وزیر علوم تحقیقات و فناوری افزود: تمامی نهادهای قدرت باید نشان دهند که ایران خانه مشترک همه ماست. اگر می‌خواهیم همه پای کار ایران بیایند، هیچ گروهی نباید احساس طردشدگی کند و همه باید خود را سهیم در آبادانی کشور بدانند.

سیمایی صراف با اشاره به مأموریت رئیس‌جمهور به وزارت علوم و دانشگاه‌ها برای بررسی اعتراضات دی‌ماه 1404 و ارائه راهکار به دولت گفت: این اقدام از جنس اعتماد به نهاد علم است. دولت می‌توانست صرفاً به گزارش‌های اجرایی نهادهای وابسته بسنده کند، اما مسئولیت را به دانشگاه سپرد.